AD Orion

Astronomsko društvo Orion

Najoštriji pogled na disk prašine oko starije zvijezde

The Very Large Telescope interferometar na ESO-vom Paranal opservatorija u Čileu je dobio najoštriji pogled ikada na disk prašine oko stare zvijezde. Po prvi put se takve karakteristike mogu se usporediti s onima oko mladih zvijezda, i oni izgledaju iznenađujuće slično. Čak je moguće da disk koji nastaje na kraju života zvijezde može stvoriti drugu generaciju planeta.

Prsten prašine oko para starih zvijezda IRAS 08544-4431 Credit: ESO/Digitized Sky Survey 2 Acknowledgement: Davide De Martin

Prsten prašine oko para starih zvijezda IRAS 08544-4431 Credit: ESO/Digitized Sky Survey 2 Acknowledgement: Davide De Martin

Kako se približavaju kraju svojih života mnoge zvijezde razvijaju stabilne diskova plina i prašine oko sebe. Ovaj materijal je izbačen od strane zvjezdanih vjetrova, dok zvijezda prolazi kroz fazu crvenog diva. Ovi diskovi nalikuju onima koji tvore planete oko mladih zvijezda. No, do sada astronomi nisu bili u mogućnosti usporediti dvije vrste, one koje su  nastale na početku i na kraju životnog ciklusa zvijezde.

Iako postoje mnogi diskovi povezani s mladim zvijezdama koje su nam dovoljno blizu kako bi se proučavali u dubinu, ne postoje odgovarajući stare zvijezde s diskovima koji su dovoljno blizu nas kako bi se dobile detaljne slike.

No, to se sada promijenilo. Tim astronoma pod vodstvom Michel Hillen i Hans Van Winckel iz “Institut voor Sterrenkunde” u Leuvenu, Belgija, koristio punu snagu Very Large Telescope interferometra (VLTI) na E Paranal opservatorija Europske južne opservatorije u Čileu, naoružan s PIONIER instrumentom te novo nadograđenim RAPID detektorom.

Credit: ESO

Credit:
ESO

Njihov cilj je bio par starih zvijezda IRAS 08544-4431, koji se nalazi oko 4000 svjetlosnih godina od Zemlje, u južnom zviježđu Vela (Jedra). Ova dvostruka zvijezda sastoji od crvenog diva, koji je izbacio materijal u okolni disk prašine, i manje razvijena zvijezda koja orbitira blizu njega.

Jacques Kluska, član tima sa Univerziteta Exeter, Velika Britanija, objašnjava: “Udruživanjem svjetlosti iz nekoliko teleskopa na Very Large Telescope interferometru, dobili smo sliku zapanjujuće oštrine – ekvivalentno onome što bi se teleskopom s promjerom od 150 metara moglo vidjeti. Rezolucija je tako visoka da bi, za usporedbu, mogli odrediti veličinu i oblik kovanice jednog eura s udaljenosti od dvije hiljade kilometara. “

Zahvaljujući oštrine slike bez presedana iz Very Large Telescope interferometra, i novih tehnika koje mogu ukloniti centralnu zvijezdu sa slike da bi se otkrilo šta se nalazi oko nje, tim je prvi put mogao raščlaniti sve gradivne dijelove sistema IRAS 08544-4431.

Najistaknutija karakteristika na slici je jasno vidljiv prsten. Unutarnji rub prstena prašine, koji se vidi po prvi put kod ovih opservacija, odgovara vrlo dobro očekivanom početku diska prašine: u prostoru bliže zvijezde, prašina će ispariti usljed snažnog zračenja zvijezde.

“Također smo bili iznenađeni pronalaskom blijeđeg sjaja koji vjerojatno dolazi iz malog akrecionog diska oko zvijezde pratilje. Znali smo da se radi o paru zvijezda, ali nismo očekivali direktno vidjeti pratioca. To je moguće zahvaljujući skoku u performansama koje sada pruža novi detektor u PIONIER-u, pa smo sada u mogućnosti vidjeti krajnje unutrašnje krajeve tog dalekog sistema “, dodaje glavni autor Michel Hillen.

Tim smatra da su diskovi oko starih zvijezde vrlo slični onima koji stvaraju planete oko mladih zvijezda. Da li se drugi set planeta zaista može formirati oko tih starih zvijezda tek treba utvrditi, ali to je intrigantna mogućnost.

“Naše opservacije i modeliranja otvoraju novi prozor u proučavanju fizike ovih diskova, kao i evolucije parova zvijezda. Po prvi put se složene interakcije između bliskih binarnih sistema i prašine u okruženju se mogu vidjeti u vremenu i prostoru “, zaključuje Hans Van Winckel.

Prevedeo i prilagodio Krečo Anes prema http://www.eso.org/public/news/eso1608/?lang

Credit: ESO

Updated: March 10, 2016 — 6:49 pm
Astronomsko društvo Orion © 2016 Frontier Theme