AD Orion

Astronomsko društvo Orion

ALMA DETEKTIRALA NAJUDALJENIJE OBLAKE U KOJIMA SE RAĐAJU ZVIJEZDE

Niz radio teleskopa nazvanih “Atacama Large Millimeter/submillimeter Array” ili ALMA korišten je za detekciju najudaljenijih oblaka plina i prašine u kojima se rađaju zvijezde. Najnovija posmatranja dozvoljavaju astronomima da vide kako su se formirale prve galaksije u ranom svemiru i kako su one “očistile” kosmičku maglu tokom tzv. Ere reionizacije.

ALMAKada su, nekoliko stotina miliona godina nakom Velikog praska, počele da se formiraju prve galaksije, svemir je bio ispunjen maglom građenom od vodikovog plina. Stvaranjem prvih brilijantnih izvora svjetlosti – zvijezda i kvazara pogonjenih masivnim crnim jamama, njihova moćna svjetlost je očistila maglu i načinila svemir providnim za ultraljubičasto svjetlo. Ovu epohu astronomi nazivaju era reionizacije. No, istovremeno, veoma malo znamo o tim prvim galaksijama. Zahvaljujući posmatranjima kompleksa ALMA stvari se počinju mijenjati. Tim astronoma predvođen Robertom Maiolinom (Cavendish Laboratory i Kavli Institute for Cosmology, University of Cambridge, United Kingdom) usmjerio je telescope ALMA-e na galaksije za koje se zna das u rođene oko 800 miliona godina nakon Velikog praska. Astronomi su tragali za slabašnim odsjajem ioniziranog ugljika koji u oblacima plinova u kojima su se zvijezde rađale.

Sa jedne od galaksije označene kao BDF 3299 — ALMA je “uhvatila” slabi ali jasni signal svijetlećeg ugljika. To svjetlucanje nije dolazilo iz središta galaskije već sa strane.

Koautor Andrea Ferrara (Scuola Normale Superiore, Pisa, Italy) objašnjava značaj ovog posmatranja: Ovo je najudaljenija detekcija ikada načinjena ove vrste emisije koja dolazi od “normalne” galaksije. Ona nam daje mogućnost da posmatramo formiranje prvih galaksija. Po prvi put posmatramo rane galaksije ne kao sićušne mrljice već kao objekte sa unutrašnjom strukturom!”

Kombinacija ALMA posmatranja i kompjuterskih simulacija omogućava nam da razumijemo u detalje ključne procese koji su se dešavali u ranim galaksijama.

“MI pokušavamo da razumijemo međuzvjezdanu sredinu i formiranje izvora reionizacije već dugo godina. Sada konačno možemo da testiramo naša predviđanja i hipoteze sa stvarnim posmatranjima pomoću sistema ALMA.,” dodaje Andrea Ferrara.

Napomena

Neutralni vodik veoma uspješno upija ultraljubičasta zračenja visokih energija koja emitiraju mlade vruće zvijezde. Zbog toga je takve zvijezde gotovo nemoguće posmatrati u ranom svemiru. Istovremeno, apsorbirana UV zračenja ioniziraju vodik i čine ga potpuno transparentnim. Vruće zvijezde tako proizvode propusne mjehure plina. Kada se oni u konačnici međusobno spoje, reionizacija je završena i svemir postaje transparentan.

Astronomi su posebno zainteresirani za ionizirani ugljik jer na toj spektralnoj liniji mogu pratiti većinu energije odaslane od zvijezda. Tim je posmatrao emisiju jednostruko ioniziranog ugljika poznatog kao C II. To zračenje se odvija na valnoj dužini od 158 mikrometara ali je ona “rastegnuta” tokom širenja svemira i do ALMA-e stiže na valnoj dužini od oko 1.3 milimetra.

Pripremio MM prema tekstu “The assembly of “normal” galaxies at z7 probed by ALMA”, by R. Maiolino et al., koji je objavljen u Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 22. jula 2015.

Updated: September 16, 2015 — 10:53 pm
Astronomsko društvo Orion © 2016 Frontier Theme