AD Orion

Astronomsko društvo Orion

MISIJA GAIA – MAPIRANJE MILIJARDE ZVIJEZDA

Tim Gaia misije Evropske svemirske agencije (ESA) objavio je prve podatke u kojima je mapirano milijardu zvijezda u Mliječnom putu i izvan njega.

Umjetnički prikaz letjelice Gaia ESA/ATG: ESO / S. Brunier

Umjetnički prikaz letjelice Gaia
ESA/ATG: ESO / S. Brunier

Na nedavno održanoj pres konferenciji u Madridu, Evropska svemirska agencija (ESA) predstavila je dugo čekane prve podatke misije Gaia koji sadrže precizne položaje od približno milijardu zvijezda u Mliječnom putu i bliskim galaksijama. Nikada do sada astronomi nisu mjerili toliku količinu zvijezda sa takvom preciznošću. Ovo je zlatni rudnik podataka kroz koji će astronomi da se kreću u decenijama koje dolaze, a to je samo početak.

Mapiranje Mliječnog puta i bliskih galaksija

Glavni cilj misije Gaia je da se načini izuzuzetno precizna trodimenzionalna mapa za više od milijardu zvijezda u našoj galaksiji i van nje. Da bi to ostvarila, Gaia će u konačnici mjeriti svaku od tih zvijezda oko 70 puta tokom petogodišnjeg perioda. To se realizira mjerenjem zvjezdanih paralaksi, sićušnih godišnjih smicanja zvijezda uzrokovanih kretanjem Zemlje oko Sunca.

Anthony Brown (Leiden University) je prezentirao prvu verziju atlasa od milijardu zvijezda u kome su dati položaji zvijezda sa preciznošću od nekoliko mikro ugaonih sekundi za zvijezde do magnitude 20,7. One su 500 hiljada puta slabijeg sjaja od najslabijih zvijezda koje moženo vidjeti golim okom.

Vizuelna interpretacija ove mape cijelog neba ima prostornu rezoluciju uporedivu sa onom koju daje Hubble svemirski teleskop. „To je kao da ste Hubbleom načinili sliku cijelog neba“, objašnjava Brown.

Prvi pogledan na cijelo nebo ESA-ine Gaia misije pokazuje zvijezde naše galaksije Mliječnog puta i susjednih galaksija kao što su Magellanovi oblaci, Andromedina galaskija i galaksija u Trokutu. Rezolucija slike omogućava istraživanje pojedinih zvijezda u susjednim galaksijama. Zakrivljeni oblaci i tamne trake su artefakti nastali tokom procedura skeniranja Gaie. Oni će uglavnom nestati kada se skupe svi podaci tokom petogodišnje misije. ESA / Gaia / DPAC

Prvi pogledan na cijelo nebo ESA-ine Gaia misije pokazuje zvijezde naše galaksije Mliječnog puta i susjednih galaksija kao što su Magellanovi oblaci, Andromedina galaskija i galaksija u Trokutu. Rezolucija slike omogućava istraživanje pojedinih zvijezda u susjednim galaksijama. Zakrivljeni oblaci i tamne trake su artefakti nastali tokom procedura skeniranja Gaie. Oni će uglavnom nestati kada se skupe svi podaci tokom petogodišnje misije. ESA / Gaia / DPAC

Ali to nije sve. Objavljeni podaci također sadrže trodimenzionalne podatke o kretanju 2 miliona zvijezda u našem susjedstvu koje su dovoljno sjajne da bi Gaia mjerila njihove spektre i odredila njihove prostorne brzine u odnosu na Zemlju. Tu su i mjerenja 3200 zvijezda tipa RR Lyrae, klase promjenljivih zvijezda koje su vitalne za izračun skale svemirskih udaljenosti.

Gaia: Godine stvaranja

Tri godine poslije lansiranja u decembru 2013. počelo je objavljivanje prvih rezultata. No, za cijeli posao trebat će godine. Konačni podaci se očekuju u 2023. godini. Praveći izbor zvijezda koje su mjerene i koje se mjere, astronomi su kombinirali podatke Gaie sa starijim mjerenjima paralakse.

Da bi se mjerile zvjezdane paralakse, neophodno je mjeriti položaje zvijezda sa visokim stepenom tačnosti. Rani astronomi nisu imali mogućnost da mjere ova sićušna pomjeranja i zato je posljednji veliki astronom predteleskopske ere, Tycho Brahe, odbio prihvatiti ispravnost Kopernikovog sistema svijeta u kome Zemlja kruži oko Sunca. Tek 1830. godine, njemački astronom Friedrich Wilhelm Bessel je izmjerio paralaksu bliske zvijezde 61 Cygni. Samo oko 800 paralaksi je bilo izmjereno do 1990. godine. Prethodnik Gaie, ESA-in satelit Hipparcos izmjerio paralakse za oko 50 000 zvijezda.

I ne samo zvijezde

Gaia je uveliko nadmašila Hipparcosa u preciznosti i broju mjerenja. U daljnim objavama podataka, astronomi očekuju otkriće hiljada egzoplaneta, desetina hiljada asteroida, i čak stotine hiljada bijelih i smeđih patuljastih zvijezda.

Gaia je pokazala da je astrometrija nešto mnogo više od glupog računarskog posla. Udaljenosti zvijezda su od krucijalne važnosti za sve druge oblasti astronomije, astrofizike i kosmologije. Bez saznanja o trodimenzionalnim položajima objekata u svemiru, njihove fizičke osobine mogu biti samo grubo spoznate.

U skladu sa politikom ESA-e, podaci Gaie su dostupni javnosti. Dok su sirovi podaci interesantni samo profesionalcima, amateri mogu uživati Gaia Sky, 3D astronomskom softwareu za vizuelizaciju koji se može pokretati preko Windowsa, Linuxa i OS X. Gaiaverse website takodjer sadrži arhivu velikih podata Gaie. Očekuje se da će Gaia proizvesti više slikovnih podataka tokom petogodišnjeg života nego što je to uradio Hubble teleskop za 21 godinu!

Istovremeno, kombiniranje podataka Gaie sa drugim pregledima neba kao što je nedavno objavljeni  GALAH (Galactic Archaeology with HERMES) koji sadrži spektre više od  250,000 zvijezda Mliječnog puta, astronomi će moći produbiti saznanja o sastavu i evoluciji naše galaksije.  Kada se ovaj projekat završi, generacije astronoma će raspolagati sa enormnim okeanom podataka.

MM prema ESA press realise.

Updated: September 28, 2016 — 6:39 pm
Astronomsko društvo Orion © 2016 Frontier Theme