AD Orion

Astronomsko društvo Orion

Pluton i nije tako usamljen, nakon svega

Autor: Adnan Popara

Poznavali smo ga kao devetu planetu. Na časovima geografije učili smo o načinu na koji je otkriven. Kazivali su nam da je to jedina planeta koju je otkrio jedan Amerikanac i jedina planeta ‘pronađena’ u 20 vijeku, vijeku nauke i prosvijećenosti. U akademskim i pseudonaučnim krugovima se špekulisalo o postojanju još jedne, desete, planete, tamo negdje iza Plutonove orbite. Dugo se tragalo za famoznom planetom ‘X’ ali njeno otkriće je donijelo neočekivani obrat, dostojan zapleta jednog kvalitetnog dramskog djela. Naime, otkriće novog objekta, Erisa, tijela 27% masivnijeg od Plutona, potaklo je velike rasprave među naučnicima, koje su za rezultat imale uvođenje formalne definicije onoga što nazivamo planetom. Ovom novom klasifikacijom iz 2006. godine Pluton je prepoznat kao jedna od patuljastih planeta. Na taj način smo, otkrićem novog velikog tijela u Sunčevom sistemu, umjesto deset planeta dobili njih osam.

Mada Pluton više ne smatramo planetom on je i dalje zanimljiv, kako za naučnike tako i za ljubitelje astronomije, ali i javnost. Ovo nebesko tijelo orbitira oko Sunca na prosječnoj udaljenosti od 39 AJ i potrebno mu je gotovo 250 godina da bi napravilo jedan krug oko matične zvijezde. Od 1978. godine poznato je da Pluton ima pratioca, satelit koji je dobio ime Haron. Dosta dugo su trajale rasprave o tome da li Haron treba smatrati za satelit ili (patuljastu) planetu i ovo je jedno od pitanja još uvijek otvorenih za diskusiju.

Poređenje veličine Zemlje, Mjeseca i Plutona (dole lijevo). Zapremina Plutona je oko 0,6% zapremine Zemlje

Poređenje veličine Zemlje, Mjeseca i Plutona (dole lijevo). Zapremina Plutona je oko 0,6% zapremine Zemlje

I tako, preko sedamdeset godina smo posmatrali Pluton kao jedan udaljeni, usamljeni objekt, smješten na samom rubu Sunčevog sistema, objekt kojem je društvo pravio jedino njegov vjerni pratilac Haron. S obzirom da je u januaru 2006. NASA lansirala misiju New Horizons, bilo je potrebno procijeniti inventorij manjih objekata u orbiti oko Plutona da bi se izračunao siguran pravac leta ove misije. Za ovu svrhu izvršena su osmatranja pomoću Svemirskog teleskopa Hubble i ona su dala interesantne rezultate.

Već 2006. godine potvrđeno je postojanje nova dva Plutonova satelita kojima su data imena Niks i Hidra. Bliži od njih Niks je udaljen od planete nekih 50.000 km, a poluprečnik mu je procijenjen na 23–68 km. Hidra orbitira oko Plutona na oko 65.000 KM i nešto je veća od Niksa sa pretpostavljenim poluprečnikom od 30-84 km. Godine 2011. došlo je do novog otkrića, objekta koji je kružio na oko 59.000 km oko Plutona, objekta velikog između 13 i 34 km koji je dobio ime Kerber. Zadnje u nizu otkrića je došlo 2012. godine kada je primijećen Stiks, najmanji (poluprečnik 10-25 km) i Plutonu drugi najbliži satelit (udaljen oko 42.000 km).

Naučnici su zaintrigirani činjenicom da jedan, relativno mali, objekt poput Plutona ima tako kompleksnu kolekciju satelita. Jedna od omiljenih teorija pretpostavlja da su svi ovi sateliti nastali kao posljedica sudara Plutona i nekog od većih objekata Kuiperovog pojasa. „Otkriće toliko malih satelita indirektno nam govori da u orbiti oko Plutona pluta veliki broj manjih čestica“ kaže Harold Weaver sa Laboratorije za primijenjenu Fiziku Univerziteta Johns Hopkins.[1]

Misija New Horizons će stići na odredište u julu 2015. godine i očekuje se da će prikupiti veliku količinu dragocjenih podataka o Plutonu i njegovim pratiocima. U godinama koje slijede planirana su nova istraživanja, a naučnici se nadaju da će mjerenjima izvršenim pomoću James Webb Space teleskopa utvrditi površinski sastav Plutona, njegovih pratilaca kao i mnogih drugih tijela Kuiperovog pojasa.

Šta možemo očekivati od budućih istraživanja Plutona? Sasvim je moguće da bude otkriveno postojanje još nekoliko manjih objekata u orbiti oko ove udaljene patuljaste planete. Bez obzira na to da li će u narednim godinama biti potvrđeno postojanje novih satelita, može se zaključiti kako Pluton sa svojih, dosada potvrđenih, pet pratilaca i nije toliko usamljen, nakon svega.

Korišteni tekstovi

http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/32/full/

http://en.wikipedia.org/wiki/Pluto

http://en.wikipedia.org/wiki/Charon_%28moon%29

http://en.wikipedia.org/wiki/Nix_%28moon%29

http://en.wikipedia.org/wiki/Hydra_%28moon%29

http://en.wikipedia.org/wiki/Kerberos_%28moon%29

http://en.wikipedia.org/wiki/Styx_%28moon%29

http://www.nasa.gov/nh_new-horizons-spots-small-moons-orbiting-pluto/

Slike

Slike prikazane u članku su preuzete sa wikipedije. Autor članka ne polaže pravo na iste.

  • [1] News relase Hubble Discovers a Fifth Moon Orbiting Pluto

na hubblesite. org. Dostupno na: http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/32/full/

Updated: March 16, 2015 — 9:33 pm
Astronomsko društvo Orion © 2016 Frontier Theme