CHIME – KANADSKI RADIO TELESKOP NOVE TEHNOLOGIJE

Since 1963

CHIME – KANADSKI RADIO TELESKOP NOVE TEHNOLOGIJE

CHIME (Canadian Hydrogen Intensity Mapping Experiment) je najnoviji radio teleskop koji nema pokretne dijelove. Radi se o zajedničkom projektu University of British Columbia, the University of Toronto, McGill University i Dominion Radio Astrophysical Observatory (DRAO). Originalno, planiran je da načini mapu najzastupljenijeg elementa u svemiru – vodika. Radio teleskop ima “ogromno” vidno polje od oko 200 kvadratnih stepeni. On pokriva radio frekvencije od 400-800 MHz. Digitalizirani signali koje prikuplja omogućavaju pravljenje 3D mape gustine vodika u svemiru koja omogućava da pratimo šireću historiju našeg svemira. Astronomi smatraju da je tamna energija kao sila odgovorna za ubrzavanje širenja svemira. Međutim, pokazalo se da se ovaj radio sistem može iskoristiti za otkrivanje “Brzih,(kratkih), radio bljeskova” (Fast Radio Bursts – FBR). Ujedno, on omugućava monitoring velikog broja pulsara na dnevnoj bazi.

CHIME se sastoji od četiri cilindrična reflektora dimenzija 20×100 metara. Fokus svakog od cilindara je uparen sa 256 antena sa dvostrukom polarizacijom. To sistemu CHIME omogućava veliko pokrivanje frekvencija. Primljeni signali se pojačavaju u dva stepena korištenjem pojačala niskog šuma koji su već razvijeni za potrebe mobilnih telefona.

Sl.1 CHIME radio teleskop

HIME će omogućiti mapiranje historije širenja svemira kroz posmatranje vodika u dalekim galaksijama na koji snažan utjecaj ima tajanstvena tamna energija. Već pomenuti brzi radio bljeskovi (koji traju nekoliko milisekundi) dolaze iz predjela daleko od Mliječnog puta. Prvi put ovaj fenomen je detektiran 2007. Njihovo porijeklo je nepoznato. Pokazalo se da ovi bljeskovi stižu na Zemlju približno hiljadu puta na dan. Jedan od njih, FRB 121102, ponovio se nekoliko puta i pokazalo se da dolazi iz područja ekstremno daleke patuljaste galaksije.

Kada CHIME registrira neki od ultra brzih radio bljeskova, onda se uključuje ostatak astronomske zajednice u potrazi za vidljivim, ultraljubičastim, rendgenskim itd. tragovima ovakvih “događanja”. Brzi, nisko frekventni bljeskovi sugeriraju sa se radi o ekstremno sjajnim, visoko energetskim pojavama koje dolaze od moćnih izvora negdje u svemiru. Za sada su odbačene ideje o vještačkom porijeklu. Spekulira se od supernovima, supermasivnim crnim jamama ili posebnim oblicima pulsara (neutronskih zvijezda).

Muhamed Muminović prema CHIME Collaboration